Het stadhuis van Gouda: de geschiedenis achter het bordes en de gevelbeelden
Het stadhuis van Gouda heeft meer te vertellen dan zijn gotische uiterlijk doet vermoeden. Het gebouw verrees tussen 1448 en 1450, maar het bordes, de gevelbeelden en de inrichting stammen uit verschillende eeuwen. Vooral bij de entree vind je details die verwijzen naar het vroegere bestuur en de rechtspraak.
Voor een bezoek is één onderscheid belangrijk: de bouwgeschiedenis is goed beschreven, maar de actuele toegankelijkheid van het interieur is niet bevestigd. Er wordt gewerkt aan restauratie en herbestemming. Uit de beschikbare bronnen blijkt niet of het bordes, de leeuwenkoppen, het opschrift en de gevelbeelden tijdens het werk zichtbaar zijn of achter steigers of afschermingen zitten. De beschrijving hieronder gaat daarom over de bouwgeschiedenis, niet over wat momenteel zichtbaar is.
Het bordes: leeuwenkoppen en openbare mededelingen
Het bordes is een herkenbaar onderdeel van de buitenkant. De Goudse beeldhouwer Gregorius Cool maakte het in 1603 van Bentheimer zandsteen. Daarmee is deze toegang ruim anderhalve eeuw jonger dan het stadhuis zelf. De houten overhuiving werd pas in 1695 toegevoegd.
Op de balusters van het bordes zijn mascarons, gebeeldhouwde gezichten, in de vorm van leeuwenkoppen aangebracht. Vier leeuwen dragen wapenschilden van Gouda en Holland. Het bordes was vroeger zowel de hoofdtoegang als een roepstoel: een plek waar openbare mededelingen werden gedaan.
Boven de entree staat de Latijnse tekst Audite et Alteram Partem, oftewel ‘luister ook naar de ander’. Die woorden passen bij de functies die het gebouw vervulde. Het stadhuis werd gebruikt als gemeentehuis, voor rechtszaken en voor belangrijke bijeenkomsten.
Gotische gevels met beelden uit de twintigste eeuw
De gotische bouwstijl vormt de basis, maar niet alles aan de gevel komt uit de middeleeuwen. Bij de restauratie van 1947 tot 1952 bracht architect Ad van der Steur de gevels terug naar de oorspronkelijke gotische stijl. Die ingreep was sterk bepalend voor het uiterlijk van het stadhuis. Ook het interieurpalet wordt aan hem toegeschreven.
Het beeldhouwwerk aan de voorgevel werd in 1960 en 1961 voltooid naar ontwerp van Philip ten Klooster. Er zijn beelden in de onderste nissen en bij de tweede verdieping, met bazuinblazende engelen naast de loggia. Juist die combinatie maakt de gevel interessant: de gotische vorm en het twintigste-eeuwse beeldhouwwerk horen bij verschillende momenten in de bouwgeschiedenis.
Ook later bleef onderhoud nodig. In 1995 en 1996 kreeg het gebouw een grondige opknapbeurt, met herstel aan onder meer daken, pinakels, het schavot en gevelonderdelen. Wim Denslagen beschrijft deze bouwfasen en details in de tekst die via DBNL beschikbaar is.
Van vleeshal tot Burgerhal
De onderverdieping had oorspronkelijk een heel andere functie dan de bestuursruimten erboven: het was een vleeshal. De ruimte heeft drie beuken, bakstenen stergewelven en ronde zuilen. In 1853 kreeg de voormalige vleeshal de bestemming boterhal; in 1937 werd er een gemeentelijke archiefbewaarplaats gevestigd. Sinds de restauratie van 1950 heet deze ruimte Burgerhal.
De hoofdverdieping werd tussen 1692 en 1695 ingrijpend verbouwd en heeft in grote lijnen nog de indeling uit die periode. De voormalige burgemeesterskamer werd later raadzaal en kreeg in 1952 de functie van trouwzaal. Die historische functies betekenen niet automatisch dat de ruimten nu te bezoeken zijn.
Wat bekend is over toekomstig binnenbezoek
De beschikbare bronnen bevestigen niet welke ruimten nu toegankelijk zijn, onder welke voorwaarden of bij welke bijzondere gelegenheden. Het ontbreken daarvan bewijst ook niet dat het interieur volledig gesloten is. Een vrij toegankelijk binnenbezoek kan daarom niet worden toegezegd.
Volgens de gemeentelijke informatie over het stadhuis is de verbouwing in 2027 klaar en volgt dat jaar een opening voor inwoners, bezoekers en toeristen. Een concrete publieksopeningsdatum is niet genoemd. Van Hoogevest Architecten beschrijft toegankelijkheid als onderdeel van de herbestemming, waarbij gelijkwaardige routes en faciliteiten vooropstaan.
Illustratie gemaakt met AI
